Home Contact

Zakład Radiobiologii

Państwowy Instytut Weterynaryjny - Państwowy Intytut Badawczy

Zakres badań

Kontakt

Państwowy Instytut Wetrynaryjny - Państowy Instytut Badawczy 

Zakład Radiobiologii

Al. Partyzantów 57
24-100 Puławy
Tel.: 81 889  30 00
Fax: 81 886 25 95

    Certyfikat
    EU-RL PT Sepiolite 2014 - Certificate of participation

LINKI

Krajowe laboratorium referencyjne w zakresie dioksyn i związków pokrewnych, skażeń promieniotwórczych i N-nitrozoamin

Polibromowane difenyloetery (PBDE ang. polibrominated diphenyloeteers) zaliczane są do grupy bromowane uniepalniaczy (BFR – ang. Brominated flame retardants). BFR’y pozwalają na opóźnianie procesu spalenia materiału lub nawet całkowicie go zatrzymać. PBDE zbudowane są z dwóch pierścieni fenylowych podstawionych atomami bromu, które połączone są mostkiem tlenowym (klasyfikacja jako etery). Schematyczną strukturę PBDE przedstawia rycina 1.

PBDE

Ryc. 1. Schemat struktury PBDE, n.m = 0 – 5, m+n = 1 – 10


Istnieje 209 możliwych kongenerów PBDE, które podzielone są na dziesięć klas pod względem ilości atomów bromu (od mono do deca) i popularnie oznaczane numerami według IUPAC (International Union of Pure and Applied Chemistry) (Tabela 1). Wszystkie PBDE mają niską rozpuszczalność w wodzie (<1µg/L) i wysoki współczynnik podziału oktanol-woda (KOW). Dodawane są do wielu polimerów z których produkowane są tekstylia, obudowy sprzętu elektronicznego, RTV i AGD, pianki poliuretanowe, osłony kabli elektrycznych i telekomunikacyjnych oraz rury wodociągowe i kanalizacyjne. Ich światowe zużycie w 2001 roku oszacowano na 67 440 ton, a w samej tylko Europie na 8 360 ton. Najczęściej ich zawartości mieszczą się w zakresie stężeń od 1 do 30% masowych tworzyw sztucznych. 

Tabela 1. PBDE - nazwy i informacje strukturalne

Ilość atomów Br w cząstecze 

Nazwa grupy homologów

Ilość kongenerów

Numery
IUPAC

Wzór sumeryczny

Masa cząsteczkowa

1

monoBDE

3

1 – 3

C12H9Br1O

249.1

2

diBDE

12

4 – 15

C12H8Br2O

328.0

3

triBDE

24

16 – 39

C12H7Br3O

406.9

4

tetraBDE

42

40 – 81

C12H6Br4O

485.8

5

pentaBDE

46

82 – 127

C12H5Br5O

564.7

6

hexaBDE

42

128 – 169

C12H4Br6O

643.6

7

heptaBDE

24

170 – 193

C12H3Br7O

722.5

8

octaBDE

12

194 – 205

C12H2Br8O

801.4

9

nonaBDE

3

206 – 208

C12H1Br9O

880.3

10

decaBDE

1

209

C12Br10O

959.2

Dodatek polibromowanych difenyloeterów pozwala uratować wiele ludzkich istnień oraz znacząco zmniejsza straty materialne wywołane pożarami, jednak pojawia się coraz więcej wątpliwości związanych z ich stosowaniem. Niepokój budzi ich obecność i wysoka stabilność w środowisku, bioakumulacja w tkance tłuszczowej organizmów żywych oraz właściwości toksyczne. PBDE powodują miedzy innymi zaburzanie gospodarki hormonalnej, rozwoju neuro-behawioralnego oraz spermatogenezy, przypisuje się im także działanie immunotoksyczne i teratogenne.

 
Polibromowane difenyloetery nie są chemiczne związane z materiałami do których zostały dodane (tzw. dodatki addytywne), dlatego mogą być z nich systematycznie uwalniane w czasie użytkowania oraz w procesach recyklingu, szczególnie niekontrolowanej utylizacji odpadów. Z uwagi na powyższe właściwości oraz toksyczność PBDE, stosowanie mieszanek handlowych zawierających pentaBDE i octaBDE oraz produktów je zawierających zostało od 2004 roku zakazane w Unii Europejskiej. Ponadto od 2011 roku w nowo sprzedawanym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym maksymalne dopuszczalne stężenie sumy PBDE nie może przekraczać 0,1% masy polimeru. 

Stosowanie olbrzymich ilość PBDE a następnie ich systematyczne uwalnianie doprowadziło do zanieczyszczenia środowiska. Obecność polibromowanych difenyloeterów w środowisku i ich właściwości fizykochemiczne doprowadziły do skażenia żywności pochodzenia zwierzęcego. Jednak poziom skażenia nie jest do końca znany dlatego Komisja Europejska wprowadziła w 2014 r. zalecenie w sprawie monitorowania śladów bromowanych opóźniaczy spalania w żywności (2014/118/UE), wśród których znalazło się 10 kongenerów PBDE (BDE-28, 47, 49, 99, 100, 138, 153, 154, 183 i 209). W celu odpowiedzi na powyższe zalecenie w 2014 roku rozpoczęto w Zakładzie Radiobiologii pracę nad optymalizacją metody oznaczania PBDE w próbkach żywności pochodzenia zwierzęcego z zastosowaniem metody chromatografii gazowej sprzężonej z wysokorozdzielczą spektrometrią mas (GC-HRMS).